Balkanlar’ın Hoşgörü Başkenti Kırcaali

Kırcaali şehri, Güney Bulgaristan'da bulunan Rodop Dağları'nın kalbinde kuruludur. Adından da anlaşıldığı gibi Türkler'in en yoğun yaşadığı şehirdir. Adını Merkez Camii avlusunda mezarı bulunan Kırca Ali'nin adından almıştır. Çeşitli rivayetlere göre Kırca Ali sıradan bir adam, askeri kumandan veya evliyadır. Edirne Salnamesi'nde yer alan bir efsaneye göre ise, Sultan Murat zamanında (1360-1389) Türkler Rodoplar'a Kırca Ali komutasında akın etmişlerdir. Kırca Ali, bir çarpışma esnasında şehit düşmüş ve yeni yerleşim yerine onun adı verilmiştir.

Kırcaali'nin en büyük sembollerinden biri ve bir mimarî eser olan Medrese binasıdır. Bina 20'ci yüzyılın 20'li yıllarında St. Petersburg'da Güzel Sanatlar Akademisi profesörlerinden Rus mimarı Pomerantsev'in projesi üzerine, bölgede Müslümanların kurban derilerinden toplanan parayla inşa edilmiştir. Medrese olarak planlanan, fakat hiçbir zaman bu amaçla kullanılmayan bina, Orta Asya mimarî tarzına has özellikler taşımaktadır. Bugün Kırcaali Müzesi, 1 300 metrekare sergi alanıyla hâlihazırda Bulgaristan'ın en güzel müze binalarından biridir. Bahçesinde 15 dekar alana yayılan havuzlu park bulunuyor.

Kırcaali'nin en eski simgelerinden biri de, tarihi Ayşe Molla Çeşmesi'dir. Çeşme'nin, dilden dile dolaşan ve günümüze kadar gelen efsanesi mevcuttur.

Kırcaali Belediyesi, İstikbal Vakfı ve Kırcaali Rotary Kulübü'nün girişimiyle tarihi çeşme 2007 yılında onarıldı. Çeşmenin yeni modern görünüşü mimar Taner Mollaahmet sayesinde oluşturulmuştur.

Kırcaali şehri, 3209 kilometre kare üzerine efsanevi Arda Nehri'nin yukarıki ve orta akıntısının vadisinde iki kıyısına yerleşmiştir. Kırcaali il merkezi olup, Haskovo (Hasköy), Smolyan (Paşmaklı) ve Plovdiv (Filibe) illeri, güney ve güneydoğudan ise Yunanistan Cumhuriyeti ile sınırdaştır. Helsinki'den Aleksandrupolis'e uzanan 9 Nolu Avrupa Ulaşım Koridoru Kırcaali'den geçmektedir. Kırcaali iline toplam 470 yerleşim yeri ile yedi belediye bağlıdır.

Kırcaali ilinin diğer ilçeleri Momçilgrad (Mestanlı), Krumovgrad (Koşukavak), Cebel (Şeyhcuma), Ardino (Eğridere), Çernooçene (Karagözler) ve Kirkovo (Kızılağaç). Şehrin nüfusu Şubat 2011 sayımına göre 43 880 kişi. İlçede 67 460, ilde ise 152 808 kişi yaşıyor. Kırcaali ili, Bulgaristan'da nüfusunun üçte ikisinin Türkler ve Müslümanlardan oluşmasıyla farklıdır. Nüfusun diğer kısmını ise Bulgarlar (Hıristiyanlar), Romanlar, Ermenililer, Ruslar ve başka etnik ve dini gruplar temsil etmektedir.

Kırcaali'nin en büyük özelliği Balkanlar'da ve Birleşik Avrupa'da Bulgaristan etnik modelin simgesi haline gelmesidir. Çünkü farklı etnik ve dini topluluklara mensup Kırcaaliler arasında son derecede hoşgörü, anlaşma, huzur, barış, sevgi ve saygı içerisinde yaşam sürdürülmektedir. Öyle ki, Kırcaali şehri hakkıyla "Hoşgörünün Başkenti" unvanıyla ünlü olmuştur. Kırcaali bu ünü kazanmasını en çok son iki dönemde çoğunlukla Türkler'in oyu ile iktidara gelen Hak ve Özgürlükler Hareketi'nden (HÖH) Belediye Başkanı seçilen Müh. Hasan Azis'e borçludur. Çünkü Hasan Azis, Kırcaali'li Hıristiyan ve Müslümanların hep beraber, hoşgörü ve kardeşlik havası içinde yaşamaları için büyük çaba sarf etmektedir. Öyle ki, artık Kırcaaliler, büyük dini bayramlarını ve özel günlerini Kırcaali Bölge Müftüsü Beyhan Mehmet (daha önceden ise Şabanali Ahmed) ve Hıristiyan Cemaati'nin önderi Peder Petır Garena ile hep beraber kutluyorlar. Burada kutlanan Aşure Günü, verilen iftarlar tüm Kırcaali halkını bir araya getiriyor. Bu bağlamda, daha birkaç gün önce Aziz Georgi Merkez Kilise'nin önünde Hasan Azis, Kırcaali'de yaşayan etnik ve dini toplulukların birlikteliğini simgeleyen bir anıt açtı.

Ayrıca Hasan Azis Belediye Başkanı olarak şüphesiz şehrin gelişmesi için büyük rol oynadı. Onun 2003 yılında makama gelmesinden bu yana belediyenin gerçekleştirdiği birçok girişimleriyle ülkede, Balkanlar'da ve hatta Avrupa'da eşsiz benzersiz dev altyapı projeleriyle şehir modern Avrupa çehresine büründü. Kırcaali'nin tamamen yenilenen otogarı önündeki yeşil alanda Orfeyus'un Lirası projesi hayata geçirildi. Müh. Azis, 2007 yılında hızmete açılan Kırcaali'nin simgelerinden biri olan eski üreticiler pazarın yerine Avrupa'da eşi benzeri olmayan büyük, modern bir Üreticiler Pazarı projesi gerçekleştirdi. Meyve, sebze, çiçek ve balık satılan pazar, 23 dekar alan üzerine kuruludur. Projenin toplam değeri yaklaşık 10 milyon Leva. Yeni Üreticiler Pazarı, sadece Kırcaali bölgesinde değil, tüm Güneydoğu Bulgaristan'da tarım işçileri kendi ürünlerini müşteriye sunabildikleri büyük ticari merkeze dönüştü. Hasan Azis'in de belirttiği gibi, Üreticiler Pazarı 50 yıl ileriye dönük, Doğu Rodoplar'da tarımın gelişmesine olanak sağlayan stratejik bir yatırımdır. Hemen yanına ise, Üreticiler Pazarı'nın mimari yapısına uygun olarak 911 metre kare üzerine inşası yeni biten Sanayi Ürünler Pazarı kuruldu. 54 pavyon içeren projenin toplam değeri yaklaşık 500 000 leva.

Kırcaali'nin yapısını tamamen değiştiren Müh. Hasan Azis'in döneminde hayata geçirilen "Arda Nehri Yatağının Düzeltilmesi", daha çok "Su Aynası" diye anılan başka bir dev bir su kanalı projesidir. 77 milyon Leva değerindeki projenin ana fonksiyonu Kırcaali Barajı sularının taşması halinde şehre zarar vermesini önlemektir. Proje, çeşitli su sporlarının tertiplenmesinde olanak sağlamaktadır. Proje, Kırcaali'nin şehir düzenlemesini büyük ölçüde etkiledi. Onun sayesinde Kırcaali Avrupa'nın nehirler bulunan büyük başkentlerine benzer bir görünüm aldı.

Kırcaali'de gerçekleşmekte olan başka bir büyük proje ise "Kuzey Arpezos ve Biznes Parkı" şehrin yeni yeşil sembolü oldu. Projenin toplam değeri 8 milyon 700 bin leva. Proje esnasında şehrin merkezinde eskiden kışlalar bulunan 64 dekar alana modern dinlenme ve eğlence kompleksi kurulacak. Uzmanlar, "Kırcaali Kuzey Arpezos ve Biznes Parkı"nın Balkanlar'da en büyük şehir parkı projesi olduğunu iddia ediyorlar. Projenin, şehrin yeni düzenlemesinde büyük rol oynadığı gibi, güçlü sosyal, ekoloji ve estetik fonksiyonları da var. Yeni parkta büyük merkez şadırvan, iki küçük yuvarlak şadırvan, beş yeni çocuk alanı, büyük otopark, geniş spor ve kültür alanları ve başka atraksiyonların kurulması öngörülüyor. Park alanında bulunan her yere özürlülerin erişimi olacak. Parkın yeşil alanını zengin ağaç ve süs bitkileri oluşturacak.

"Kuzey Arpezos ve Biznes Parkı" projesi, Kırcaali Belediyesi'nin hazırladığı dev "Aprezos Parkı" projesinin ikinci kısmıdır. Birinci kısmı ise daha sonra hayata geçirilmesi beklenen "Güney Arpezos Parkı"dır.

Toplam 320 dekar alana yayılan dev Arpezos Park projesi, Kırcaalilerin yaşam standardını büyük ölçüde yükseltecek, bölgede gelişen turizmi olumlu yönde etkileyecek. Kırcaali Belediyesi parkla ilgili çok güzel fikirlere sahip. Gelecekte uzun süreli perspektifler olarak Kırcaali Land ve Brüksel'de hayat bulan Mini Avrupa projesine benzer Mini Bulgaristan kurulması amaçlanıyor. Hasan Azis'in sayesinde Türk Teklas Holdingi Kırcaali'de en büyük yatırım yapan şirket haline gelmiştir. Dünyaca ünlü otomobil markalarına kauçuk parçaları üreten şirkette yaklaşık 300 kişi çalışıyor, yıl sonuna kadar ise işçilerin iki misli artması bekleniliyor.

Sosyolojik araştırmalara göre, 23 Ekim 2011 tarihinde yapılacak yerel seçimlerde Hasan Azis, seçmenlerin oyunun yüzde 60'ını alarak, ilk turda tekrar Kırcaali Belediye Başkanı seçilecek.

Kırcaali şehri çok zengin bir tarihe sahiptir. Bunu eşsiz doğa ve zengin kültürel tarihi anıtlar en iyi şekilde ispatlamaktadır. Kırcaali bölgesi üç bin yıla yakın çeşitli medeniyetlerin ve kültürlerin beşiği olmuştur. Burada Traklar, Eski Yunanlar, Romalılar, Slavlar, Protobulgarlar, Bizanslılar, Latinler ve Osmanlı Türkleri yaşamıştır. Bundan dolayı Kırcaali bölgesi kadim zamanlardan kalmış çok sayıdaki kale ve ibadet yerleriyle bilinmektedir. Kırcaali Belediyesi, böylesine zengin tarihi ve çeşitli, iyi korunmuş doğa mirasının temeli üstüne her türlü sabit turizmin gelişmesi için potansiyele sahiptir. Turizm, yüksek kalitedeki turistik hizmetlerin müşteriye sunma yeteneklerinin geliştirilmesiyle ilçenin ekonomisinde önemli bir sektör olarak yer kazanıyor ve ilçeye, iş dünyasına ve yerli halka gelir kaynağı oluyor. Çekici doğa ortamı, korunan folklor, gelenek ve zanaatlar köy turizminin gelişmesine olanak sağlıyor. Bu yönde Kırcaali ve bölgesinde düzenlenen folklor festivalleri büyük manevi etki yaratıyor. İlçedeki çok sayıda çevre yolları enteresan turistik ürününü temsil ediyorlar.

Kırcaali Belediyesi, Yunanistan'a yakın mesafesiyle bölgesel sınır iş birliği geliştirme açısından imkânları kullanmak için uygun yerde bulunmaktadır.

Bu toprakların eski sakinleri, çok sayıda çeşitli tarihi çağlardan kalma anıtlar, tarih öncesi dönemden bulgular, Traklara ait kabirler ve Roma köprüleri miras etmişlerdir.

Kırcaali'nin en belirgin kültürel tarihi yerlerinden biri Perperikon Kalesi'dir. Yerli Türkler'in Cin Tepesi dedikleri yer, Kırcaali'nin kuzeydoğusunda 15 kilometre uzakta 470 metre yükseklikte bulunuyor. Perperikon, VI - XIV asırdan kalma, 12 000 metre kare üzerinde kurulu en büyük Ortaçağ Rodop kalelerinden biridir. Perperikon Kompleksi, İsa'dan önce VI - V asırdan kalma bir saray, tapınak yeri, güçlendirilmiş Trak Kalesi, yerleşim yeri ve kehanet yapılan yuvarlak bir mabet yerini içermektedir. Perperikon, bu sene yapılan "Bulgaristan'ın 10 Harikaları" sıralamasında ikinci oldu. Oralara daimi turist akımı gözleniyor ve her yıl 100 000'den fazla ziyaretçisi olduğu ortada.

Kırcaali'de enteresan başka yer de şehre 3 kilometre uzaklıktaki Zimzelen (Kırlar) köyüne yakın "Taşlaşmış Düğün" adı verilen doğa harikası bir yerdir. Düğüncülere benzeyen çok sayıdaki kaya figürleri, volkanik tüf oluşumlardır. Yaklaşık 35 milyon yaşındaki oluşumlar, 50 dekar yer kaplamaktadır.

Taşlaşmış Düğün'e benzer Kırcaali'nin Beli Plast (Akçakayrak) köyünün doğusunda "Taşlaşmış Mantarlar" fenomeni bulunuyor. Bulgaristan hükümeti, mantar şeklindeki taş oluşumlarının kapladığı 30 dekar yeri koruma altına almıştır.

Ayrıca Kırcaali yakınındaki Utroba (Dangırdakkaya) Mağarası, Momçilgrad'ın (Mestanlı) Tatul (Acıoluk) köyü yakınındaki Trak dönemine ait Orfeyus Tapınağı, Ardino'nun (Eğridere) Şeytan Köprüsü görülmeye değer yerlerdir.

Resmiye MÜMÜN

21 Eylül 2011, Kırcaali Haber Gazetesi Sitesi

22 Eylül 2011, Kırcaali Haber Gazetesi Sitesi